Hoe voorkom je fysieke overbelasting op de werkvloer?

Dat voorkomen beter is dan genezen, gelooft iedereen. Daar loopt geen enkele organisatie op vast. Waar het wél op vastloopt: waar begin je, wat kost het, en wanneer heb je genoeg gedaan?

Dit artikel loopt de vijf stappen langs die samen de Standing Ovation Preventiepiramide vormen. Per stap staat er wat het kost, wat het oplevert en — misschien wel het belangrijkst — waar die stap ophoudt.

Eerst: welke route rijd je?

Er zijn twee manieren om met fysieke belasting om te gaan, en de meeste organisaties kiezen de eerste zonder hem bewust te kiezen. Je komt in actie als er een klacht is: behandeling, re-integratie, terugkeer naar het werk.

Wat op zo’n schema niet te zien is, is de tijd. De reactieve route loopt op de klok van de Wet verbetering poortwachter: twee jaar loondoorbetaling, een re-integratietraject, een bedrijfsarts, misschien een arbeidsdeskundige. En aan het einde daarvan keert iemand terug naar precies de werkplek die de klacht veroorzaakte.

De preventieve route loopt op de klok van de werkdag. Dat is het echte verschil tussen die twee kolommen.

Goedkoper is de reactieve route ook niet. Nederlandse werkgevers betalen jaarlijks zo’n 1,5 miljard euro aan loondoorbetaling bij verzuim door klachten aan het bewegingsapparaat.

De Preventiepiramide, laag voor laag

1. Bewustwording

Wat het is: fysieke belasting bespreekbaar maken, bij medewerkers én bij leidinggevenden.
Wat het kost: tijd, geen geld.
Wat het oplevert: je hoort waar het zit. Dat weet je nu waarschijnlijk niet, want mensen melden fysieke belasting zelden uit zichzelf.
Waar het ophoudt: praten verlaagt geen enkele kilo belasting. Bewustwording zonder vervolg is de snelste manier om vertrouwen te verspelen — mensen vertellen het één keer, en daarna niet meer.

2. Werkplek optimaliseren

Wat het is: werkhoogte, reikafstanden, materiaal binnen handbereik, een logische indeling van het proces, antivermoeidheidsmatten.
Wat het kost: eenmalig en meestal bescheiden.
Wat het oplevert: vaak direct merkbaar comfort, en het is de laag met de beste verhouding tussen moeite en effect.
Waar het ophoudt: een perfect ingerichte werkplek waar je acht uur staat, is nog steeds acht uur staan.

3. Werkhouding en afwisseling

Wat het is: taken rouleren, zittend werk bewust inplannen, wisselen van post gedurende de dienst.
Wat het kost: geen materiaal, wel roosterruimte. En dat is duurder dan het lijkt, want het vraagt dat meer mensen meer posten kunnen draaien.
Wat het oplevert: het lichaam krijgt herstelmomenten terug, precies wat bij statisch werk ontbreekt.
Waar het ophoudt: sommige posten kun je niet rouleren, omdat er maar één iemand is die ze kan. Dat is meestal ook de zwaarste post.

4. Slim ondersteunen

Wat het is: een deel van de belasting fysiek overnemen, terwijl iemand blijft bewegen en zelfstandig blijft werken.
Wat het kost: een echte investering, inclusief installatie in de werkruimte.
Wat het oplevert: het grootste effect bij werk dat staand of statisch is en dat niet anders ingericht kan worden.
Wanneer je hier bent: als laag 2 en 3 hun grens hebben bereikt en het werk staand blijft. Dit is de laag waarin Standing Ovation zit: een bovenloops railsysteem met een mobiliteitsbeugel — een beugel met een in hoogte verstelbaar zadel — die een deel van het lichaamsgewicht overneemt, terwijl de medewerker zich vrij door de ruimte blijft verplaatsen.

5. Duurzame inzetbaarheid

Dit is geen maatregel maar de uitkomst van de vier lagen eronder. Er valt hier niets te doen, alleen iets te meten: verzuim, verloop, en de leeftijd waarop mensen denken te kunnen doorwerken.

Waar begin je?

Bij 1 en 2. Ze kosten weinig, en je leert er waar het probleem echt zit in plaats van waar je denkt dat het zit.

Maar reken er niet op dat je daar klaar bent. Als het werk staand werk is, verplaats je met laag 2 en 3 de belasting vooral, je haalt hem er niet uit. Hoor je na een jaar bewustwording en werkplekaanpassingen nog steeds dezelfde klachten, dan ben je niet verkeerd begonnen. Dan ben je aan de grens van laag 3 gekomen.